De tafel waaraan Europa niet zit

Er zijn van die bijeenkomsten waarvan de belangrijkste beslissing al genomen is voordat de eerste spreker begint. De gesprekken in Abu Dhabi zijn zo'n bijeenkomst. Oekraïne en Rusland spraken dinsdag voor het eerst sinds februari rechtstreeks met elkaar, maar het decor was Amerikaans: de bemiddelaars heetten Witkoff en Kushner, de verklaringen kwamen uit Washington en de Europese vertegenwoordigers mochten alleen in de ochtend aanschuiven. Toen het serieuze werk begon, stond hun stoel leeg.

Dat is geen protocolfout. Moskou wilde alleen Oekraïne en de Verenigde Staten aan tafel, en Washington accepteerde die voorwaarde. Daarmee is de volgorde van het gesprek zelf al een concessie: eerst een veiligheidsarchitectuur, dan pas een staakt-het-vuren, zoals Lavrov het wil, of eerst een staakt-het-vuren, zoals Brussel het wil. Wie de agenda bepaalt, bepaalt de uitkomst.

De Europese positie is moreel sterk en praktisch zwak. De Unie levert wapens, vult begrotingen aan en heeft sancties opgebouwd, maar heeft geen plek aan de tafel waar over grondgebied wordt gesproken. Trump zei dit weekend dat de grenzen van Oekraïne „wel een beetje een andere vorm” zullen krijgen. Dat is geen diplomatieke formulering maar een mededeling, en Europa kan daar weinig tegenover zetten behalve geld en verontwaardiging.

Er zit ook een les in voor Den Haag. Nederland drong er eerder op aan dat Europa bij de gesprekken betrokken zou worden, en premier Jetten maakte van internationale coördinatie een van zijn speerpunten. In de praktijk blijkt coördinatie iets anders dan invloed. Zolang Europa niet zelf het initiatief neemt — met eigen voorstellen, eigen geld en eigen risico's — blijft het een bondgenoot die achteraf wordt bijgepraat.

Toch is er ruimte. Rusland eist de hele Donbas, inclusief gebied dat het niet bezet; Oekraïne noemt dat onbespreekbaar. Juist omdat die posities zo ver uiteenliggen, is er behoefte aan een partij die kan garanderen dat een akkoord standhoudt. Dat kan alleen Europa zijn, dat sancties kan opheffen en de wederopbouw kan betalen. Wie betaalt, mag meesturen. Dat argument moet Brussel nu op tafel leggen — en niet pas als de laatste handtekening is gezet.