De man met de vergunning

Het Grote Marktplein van Krakau is op een zaterdagmiddag gevuld met terrassen, toeristen en dagjesmensen; het doek van de Lakenhal, de torens van de Mariakerk, de paardenkoetsen. Even na drieën reed een zwarte auto het plein op en werden er schoten gelost vanuit het raam aan de bestuurderskant. Zes mensen stierven, vijftien raakten gewond. Wie de beelden ziet, ziet vooral mensen die niet weten waar ze moeten kijken. Dat is het eerste wat zo'n aanslag doet: hij verandert een plek die iedereen kent in een plek die niemand meer herkent.

De inventaris van de schutter is even banaal als verontrustend: militaire kleding, een kogelwerend vest, een helm, een civiel AR-15-geweer en een auto vol wapens en munitie. Ze stonden op naam van zijn vader, die een vergunning en elf vuurwapens bezat; de man had zelf ook een vergunning en geen strafblad. Dat is het punt waar de Europese zekerheid wankelt: een vergunning reguleert bezit, niet intentie. Wie legaal een wapen mag hebben, is per definitie iemand die de wet tot dan toe respecteerde. De controle achteraf komt altijd te laat.

In de eerste berichtgeving stond het woord „zeldzaam”. Dat is feitelijk juist: massaschietpartijen zijn in Polen uitzonderlijk, en dat is een verworvenheid, geen toeval. Maar het woord doet ook iets anders: het plaatst de gebeurtenis buiten de Europese orde, als iets wat bij ons niet hoort en dus ook niet kan gebeuren. De middag in Krakau laat zien hoe broos die geruststelling is. Eén man, één auto, één uur in een drukke stad volstaat om het beeld te kantelen. Zeldzaam is geen synoniem voor onmogelijk.

In het huis van de schutter werden drie doden gevonden: twee vrouwen en een man, vermoedelijk zijn ouders en zijn zus. Daarmee begint het verhaal niet op het plein maar achter een voordeur, en dat is het deel dat zich aan elke camera onttrekt. De minister van Binnenlandse Zaken noemde de man vermoedelijk geïnspireerd door extreemrechtse ideologie; de minister van Defensie sprak van een terreurdaad. Het Poolse openbaar ministerie heeft de kwalificatie nog niet vastgesteld. De etiketten komen sneller dan de feiten.

Wat overblijft is de herinnering van een ooggetuige die naar het politiebureau op het plein rende en daar mensen op de grond aantrof, verborgen, zonder dat iemand Pools sprak. Twee agenten aarzelden even en gingen toch naar buiten. Zij kregen niet het verwijt maar de eer: volgens de minister is een veel groter bloedbad voorkomen. Zo werkt het in een stad die dit niet kent: met twee mensen die besluiten dat aarzelen niet genoeg is.