Wie de wacht aanzegt, moet durven gaan

Woensdag gebeurde in Den Haag wat een minderheidskabinet altijd overkomt: de begroting werd gered door partijen die niet in de regering zitten. D66 en CDA sloten een akkoord met Pro en Volt over een verschuiving van 1 miljard euro, en informeerden hun coalitiepartner pas de volgende ochtend. De VVD voelde zich overvallen. Dat is begrijpelijk en tegelijk het verwijt dat je jezelf doet als je een coalitie sluit waarin je de meerderheid niet hebt.

De inhoud is bescheiden: 1 miljard op een begroting van honderden miljarden, een drempel van 60.000 euro in box 3, een dichtgezet gat in de erfbelasting. Wie alleen naar de bedragen kijkt, ziet een voetnoot. Maar de politiek kijkt naar het principe. Het coalitieakkoord beloofde geen hogere belasting op vermogen, en precies dat ligt er nu. Een compromis van één miljard kan een kabinet meer kosten dan een begrotingstekort van tien.

De VVD zit in de val die elke regeringspartij in een minderheidscoalitie kent. Voor het amendement stemmen betekent het eigen profiel inleveren; tegenstemmen en het kabinet laten vallen betekent de schuld krijgen van een mislukte begroting. Daarom bestaat er in Den Haag de route van verdeeld stemmen: tegen het onderdeel, voor het geheel. Constitutioneel is dat geen fraaiheid, praktisch is het de enige reden dat dit kabinet überhaupt regeert.

Daarmee is de vraag van woensdag niet of Yesilgöz boos is, maar of haar dreigement echt is. Wie zegt dat hij na een voorstem ‘zal kijken of en hoe de samenwerking voortgaat’, zegt eigenlijk: ik ben bereid op te stappen. Gebeurt dat niet, dan is het dreigement voorgoed verschoten en weet iedereen dat de VVD haar eigen grens niet meent. De komende dagen wordt niet het Belastingplan beslist, maar de vraag hoeveel waarde een wacht-aanzegging in Den Haag nog heeft.

Dat is het nadeel van een kabinet dat op de oppositie leunt: iedere begroting wordt een onderhandeling, elke stemming een vertrouwensvraag. Het alternatief is niet beter. Een land dat na elke verkiezing maanden zoekt naar een meerderheid, kan niet ook nog eisen dat de regering alleen regeert met partijen die haar steunen. De kiezer ziet een kabinet dat samenwerkt met de partijen die het in de campagne bestreed. Dat is geen fout in het systeem, het is het systeem. Zolang niemand doet alsof het anders is.