De enige politiek die overblijft

De organisatie zegt tweehonderdduizend. Niemand kan dat controleren, en dat is meteen het eerste dat over de mars gezegd moet worden: de omvang is een claim, geen meting. Toch is de orde van grootte niet betwistbaar. Wie zondag rond het Vondelpark liep, zag een menigte die zo lang was dat het einde van de stoet nog op het Museumplein stond toen de kop al bij de Overtoom was.

Interessanter dan het aantal is de zin die een van de meelopers tegen de NOS uitsprak. „Het maakt waarschijnlijk weinig uit, maar het is het enige wat je kunt doen.” Daar zit alles in: de overtuiging dat de mars politiek niets oplevert, en de weigering om daaruit de conclusie te trekken dat je dan maar thuis moet blijven. Het is de logica van iemand die weet dat de kans op succes klein is en het toch doet, omdat niet-doen een keuze is die je jezelf later moet verantwoorden.

Tegen die houding klinkt altijd hetzelfde verwijt: het is een ritueel, een bedevaart voor mensen die elkaar toch al gelijk geven. Frits Barend verwoordde het in De Telegraaf met de nodige verontwaardiging: er lopen „250.000 mensen blind achteraan”. Dat is een gemakkelijke opmerking, want ze is niet te weerleggen. Wat een mars precies heeft opgeleverd, laat zich nooit zuiver vaststellen: de aandacht die ze afdwingt, de onderwerpen die ze op de agenda zet — het bestaat, maar het laat zich niet wegen.

Toch is er wel iets veranderd, en dat zit in de marge van de middag. Op de Overtoom gebruikten agenten hun wapenstok tegen een man die op een bushokje stond en niet wilde weggaan. Ook omstanders kregen klappen. Dat is klein, en het is niet meer dan een incident in een ordelijke optocht. Maar het herinnert eraan dat de verhouding tussen demonstranten en de staat geen vast gegeven is. Naarmate de eis dichter bij de kern van het regeringsbeleid komt, wordt de ruimte om te marcheren kleiner.

Daarmee is de vraag niet of deze mars werkt, maar wat het alternatief is. Een democratie die alleen nog telt wat meetbaar effect heeft, houdt uiteindelijk geen burgers over die zich ergens mee bemoeien. De tweehonderdduizend van zondag zijn geen beleidsinstrument; ze zijn een signaal dat er een grens is aan wat mensen stilzwijgend accepteren. Het is ook het enige wat die vrouw, op haar derde mars, tot haar beschikking had.