Een kabinet dat zichzelf mag tegenspreken

Een kabinet waarvan de partijen toestemming krijgen om bij de belangrijkste financiële wet van het jaar tegen elkaar te stemmen: in de Nederlandse parlementaire geschiedenis is dat zonder precedent. Toch is het precies wat D66, VVD en CDA deze week hebben afgesproken over het belastingplan. Het is geen bestuursmodel, het is een noodverband. En zoals bij elk noodverband moet je vooral goed kijken naar wat eronder zit voordat je het bewondert. Regeren wordt zo een doorlopende onderhandeling waarin iedereen zijn eigen meerderheid zoekt.

Wat eronder zit, is een coalitie die het niet eens kan worden over de vraag hoe de rekening van volgend jaar wordt verdeeld. Het CDA wil zekerheid dat de plannen ook de Eerste Kamer halen en verwijt de VVD dat die geen millimeter op vermogen wil bewegen. Met een kleine beweging had het kabinet de steun van Pro kunnen binnenhalen. In plaats daarvan wacht het af wie er tegen durft te stemmen. Bontenbal noemde dat casinopolitiek, en hij had geen slecht punt: wachten tot de ander zich blootgeeft is een strategie, geen bestuur.

De rekening is bovendien niet gedekt. Tegenover de verbouwing van box 3 staat een bedrag van ruim 17 miljard euro zonder betaalplan. Dat is geen detail in een technisch debat; dat is de kern. Een regering die een belastingstelsel hervormt zonder te zeggen wie ervoor betaalt, schuift het probleem door naar de volgende formatie. Het oordeel van de ChristenUnie — de grootste belastingzwendel ooit van een minister van Financiën — is retorisch te zwaar, maar het onderliggende punt klopt.

En dan is er de Eerste Kamer, die niemand in dit debat kan overtuigen met een losse afspraak. Senaatsfracties zijn niet gebonden aan het regeerakkoord en kijken naar het land, niet naar de coalitie. Een plan dat in de Tweede Kamer met wisselende meerderheden bij elkaar is geharkt, komt daar aan als een stapel losse onderdelen. De senaat wordt dan geen laatste loodje maar een tweede onderhandeling, met partijen die geen enkele reden hebben om het kabinet te sparen.

Dat alles maakt het oordeel over het open huwelijk niet moeilijk. Het is eerlijk tegenover kiezers — niemand hoeft te doen alsof er één lijn is — maar het is oneerlijk tegenover iedereen die van de overheid een besluit verwacht dat over vier jaar nog overeind staat. Regeren is kiezen, ook als de meerderheid daarvoor eerst gezocht moet worden. Vandaag kan het kabinet laten zien of het die keuze durft te maken, of dat het vooral goed is in het uitstellen ervan.