De benzineprijs won de verkiezingen

Amerikaanse verkiezingen worden vaak uitgelegd als een cultuurstrijd: identiteit, abortus, migratie, de vraag wie er bij het land hoort. De uitslag van dinsdag laat iets anders zien. De Republikeinen verloren juist op het platteland, in districten waar de kiezer minder bezig is met ideologische gevechten en meer met de vraag of hij zijn tank nog vol krijgt. De dieselprijs is daar soms bijna verdubbeld, en de boer die zijn oogst naar de silo moet brengen merkt dat elke week opnieuw.

Dat is geen toeval. De oorlog met Iran heeft de olie- en gasprijzen dit jaar opgedreven, en de gevolgen landen het hardst bij mensen met een kleine portemonnee en een grote auto. President Trump had beloofd dat het leven goedkoper zou worden; het werd duurder. Kiezers vergeven een president veel, maar zelden een rekening die elke week terugkomt. De benzineprijs is geen abstract cijfer in een statistiek, het is het bedrag dat je bij het pompstation ziet oplopen terwijl je wacht.

De Democraten hebben daarop ingespeeld zonder hun eigen achterban iets af te nemen. Ze wonnen in Texas met een kandidaat die over zorg en lonen sprak, niet over cultuur. Ze wonnen in Kansas, een staat die 94 jaar Republikeins stemde. Ze wonnen in Maine bij een senator die sinds 1997 zat. Dat patroon wijst niet op een ideologische verschuiving, maar op een afrekening met de partij die het leven duurder maakte.

Voor Europa is de les dubbel. Ten eerste: energieprijzen zijn politiek, en een regering die ze laat oplopen betaalt de rekening, ook als ze er zelf weinig aan kan doen. Ten tweede: de Nederlandse inflatie van 3,7 procent, met energie die ruim 14 procent duurder werd, is geen technisch detail. Het is hetzelfde mechanisme, alleen zonder verkiezingen die er meteen over gaan.

Toch moet niemand denken dat de blauwe tsunami een links programma betekent. De Democraten hebben geen mandaat voor belastingverhogingen; ze hebben een mandaat om de kosten te drukken. Wie dat verschil negeert, verliest over twee jaar net zo hard als de Republikeinen nu. De prijs aan de pomp is een strenge leraar, en ze geeft les aan iedereen die wil luisteren — in Washington, in Brussel en in Den Haag.