Het land dat op de klok regeert

Het beeld van maandagochtend is bijna overdreven netjes: een premier die om half tien het Paleis binnengaat, anderhalf uur later zwijgend weer buiten komt, en een hof dat vervolgens in één zin mededeelt dat de beslissing „in beraad” is. In die ene zin zit het hele Belgische bestel. Er is een probleem waar niemand een meerderheid voor heeft, en er is een staatshoofd dat de laatste instantie is die nog tijd kan geven. Niet geld, niet beleid, alleen tijd.

Waar het op stukloopt, is bekend en oud. Het tekort bedroeg vorig jaar vijf procent van het bruto binnenlands product, Europa staat drie procent toe. De vraag is niet of er moet worden bezuinigd of belast, maar wie het mag betalen: Vooruit, CD&V en Les Engagés wijzen naar de sterkste schouders, N-VA en MR vinden dat er al te veel belasting wordt geheven. Dat is de klassieke links-rechtstegenstelling, en die is in bijna elke Europese hoofdstad de laatste jaren onbeslisbaar geworden.

Het instrument dat vervolgens wordt ingezet, is uitstel. Vorig jaar vroeg De Wever om een langere deadline en kreeg hij vijftig dagen; het akkoord dat er op 24 november kwam, moest 9,2 miljard opleveren. Nu biedt hij zijn ontslag aan, en opnieuw is de uitkomst dat er meer tijd komt. Dat is begrijpelijk — nieuwe verkiezingen lossen in België zelden iets op — maar het is ook een patroon. De begroting is geen jaarlijkse afrekening meer, het is een onderhandeling waarin niemand wil tekenen voor de rekening.

Nederland kent een variant die minder dramatisch oogt. Daar adviseert de Raad van State om het nieuwe box 3-stelsel pas in 2030 in te voeren, omdat de Belastingdienst het niet eerder kan uitvoeren. Ook daar is het inhoudelijke plan niet het probleem, maar de haast waarmee een systeem wordt ingevoerd dat niemand kan draaien. Het patroon is hetzelfde: een hervorming wordt aangekondigd, de uitvoering blijkt te zwak, en de rekening schuift door naar een volgende coalitie.

Wat ontbreekt, is een meerderheid die bereid is de prijs te noemen en erbij te zeggen dat het kiezers kan kosten. De koning kan de onderhandelaars nog een week geven, en misschien komt er net als vorig jaar een akkoord. Maar zolang partijen de keuze tussen belasting en bezuiniging blijven uitstellen tot de anderen toegeven, blijft de klok het belangrijkste instrument in de Belgische politiek. En een klok regeert niet, die stelt alleen uit.