De straat heeft geen woordvoerder, de oproeper heeft geen naam

Het beeld van de afgelopen dagen is een winkelstraat die zichzelf heeft dichtgespijkerd. In Den Haag, in Keulen, in Frankfurt: puien met platen, etalages afgedekt, ondernemers die hun zaak liever een dag sluiten dan hem aan een menigte overlaten. De plunderingen bleven in Den Haag uit. Maar de kosten — houten platen, beveiligers, gemiste omzet — zijn er wel, en ze zijn oneerlijk verdeeld. Wie niets deed, betaalt; wie opriep, is onvindbaar.

Dat laatste is het echte probleem. De oproepen circuleerden via sociale media, in besloten groepen en anonieme kanalen, en het is vooralsnog onbekend wie ze plaatste. Een oproep is bovendien niet automatisch onrechtmatig: de grens tussen boosheid uiten en opruiing ligt niet voor niets in de wet, en die grens is niet scherp. En zelfs als je de afzender vindt en de oproep onrechtmatig is, moet je nog aantonen dat juist die oproep tot juist die schade heeft geleid.

Toch is het logisch dat wethouder Richard de Mos dit onderzoekt. Ondernemers betalen voor de angst van anderen, en de gemeente kan moeilijk volhouden dat dit er nu eenmaal bij hoort. Zijn vraag — waarom zou die rekening bij hen moeten blijven liggen? — is de juiste vraag. Het antwoord is alleen niet vanzelf een rechtszaak. Aansprakelijkheid is geen politiek instrument; het is een juridische uitkomst, en die valt zelden zo uit als de politiek hoopt.

Er zit ook een risico in. Wie online opruiers wil aanpakken, moet eerst kunnen vaststellen wie er achter een account zit. Dat vraagt om identificatie, om platformen die meewerken, om bewijs dat de rechter accepteert. Elke stap in die richting raakt ook mensen die niets strafbaars deden. De roep om vergelding is dan snel groter dan het instrumentarium, en dan ontstaat de verleiding om de lat te verleggen: niet meer de daad, maar de toon wordt het delict.

Er is een alternatief dat minder spectaculair is en meer oplevert. De politie hield 34 mensen aan, van wie het merendeel minderjarig; daar zit de groep die daadwerkelijk over de schreef ging. Snelle, zichtbare vervolging van geweldplegers en het verhalen van schade op hen die veroordeeld zijn, doet meer voor het vertrouwen dan een procedure tegen een anoniem account. De rekening hoort bij de daad. Wie dat uit het oog verliest, organiseert een debat over meningen en laat de ondernemers met de platen zitten.