De lont die niemand aanstak

Het begint elke keer hetzelfde. Een oproep op Instagram of TikTok, geen organisatie met een voorzitter, geen eisenlijst die iemand kan komen onderhandelen. In Frankrijk heet het inmiddels de derde zaterdag van de beweging tegen de „vie chère”; in Duitsland dook deze week voor het eerst „Gen Z regelt” op, in 34 steden, met een opkomst die de organisatoren zelf verraste. En in Zürich stonden brandende vuilnisbakken op de trambaan.

De cijfers zijn op zichzelf al een politiek feit. Het Franse ministerie van Binnenlandse Zaken telde 320.000 betogers en 779 arrestaties, de bonden houden het op bijna een half miljoen mensen. Duitsland haalde ruim 160.000 mensen de straat op met eisen die niet radicaal zijn maar ongemakkelijk gewoon: beter onderwijs, lagere kosten van levensonderhoud, geen dienstplicht. Wie daar revolutie in leest, heeft het verkeerd begrepen.

Wat er daarna gebeurt, is het echte verhaal. In Frankfurt maakte de politie zondag onderscheid tussen twee groepen: de betogers die naar huis gingen, en jonge mannen die de avond gebruikten om winkels leeg te halen. Bij die tweede groep was geen politiek motief herkenbaar, zei de Hessische minister Roman Poseck, die harder optreden aankondigde. Burgemeester Mike Josef zei iets anders: „Het maakt me niets uit welk paspoort iemand heeft.” Twee bestuurders, één nacht, twee conclusies.

Daar zit het gevaar. Een beweging zonder woordvoerder kan zich niet distantiëren van geweld — ze kan het alleen ontkennen, zoals „Gen Z regelt” deed. En een overheid die geen gesprekspartner vindt, richt zich op de mensen die ze wél kan aanwijzen: de plunderaars, de gemaskerden, de randgroep. Zo wordt een sociale kwestie een veiligheidskwestie, en verdwijnt de vraag waar het mee begon uit het debat.

De komende weken worden beslissend. In Frankrijk zijn blokkades van scholen en universiteiten aangekondigd voor dinsdag en donderdag, met een stakingsdag erachteraan. De Duitse initiatiefnemers willen op 20 november aansluiten bij een Europese dag. Tot die tijd is de enige zekerheid dat de lont niet door één iemand is aangestoken. Dat maakt het niet minder brandbaar — het maakt alleen lastiger om te blussen.