Een kabinet dat iedereen nodig heeft en niemand wil

Het is een vermoeiend maar leerzaam beeld: een kabinet dat op dezelfde dag van links en van rechts een rekening gepresenteerd krijgt. JA21, BBB en SGP bieden steun aan voor het belastingplan en alle begrotingen, maar niet zonder prijs. Een paar uur later stappen LTO en NAJK op uit het overleg over stikstof. Twee flanken, twee boodschappen, en in het midden een premier die geen meerderheid heeft en dus naar iedereen moet luisteren.

Dat is geen incident, dat is de logica van het stelsel dat in Den Haag is gebouwd. Een minderheidskabinet regeert bij gratie van wisselende meerderheden, en wie wisselende meerderheden nodig heeft, betaalt per dossier. De drie partijen hebben dat begrepen: ze bundelen hun eisen tot één pakket en maken hun steun daarmee duurder dan drie losse handtekeningen ooit zouden zijn geweest. „Samen uit, samen thuis” klinkt gezellig, maar het is een prijsopgave.

De boeren zijn het scherpste voorbeeld. De plannen van landbouwminister Van Essen vragen veel: bufferzones rond natuur, een koeiennorm, een pakket van twintig miljard euro over tien jaar. Dat is een verbouwing van het platteland, en de sector die hem moet uitvoeren voelt zich al jaren niet gehoord. Wie dan ook nog hoort dat regels mogelijk strenger worden, gaat niet aan tafel zitten om mee te denken. Weglopen is dan geen chantage maar een teken dat het vertrouwen eerder is opgezegd.

De tweede les van donderdag ligt bij Justitie. Minister Van Weel zei eerst dat het wel meeviel met die onbehandelde aangiften, de Rekenkamer zei dat het niet meeviel, en nu de cijfers naast elkaar liggen blijkt de Rekenkamer gelijk te hebben: 9.063 aangiften en 1.041 meldingen bleven in 2024 liggen. Dat hij terugkomt op zijn woorden siert hem, maar het patroon is zorgelijk. Eerst geruststellen, dan tellen, dan excuses: zo slijt het vertrouwen dat de Kamer nodig heeft om een kabinet te controleren.

En dat is precies de kwetsbaarheid van deze constructie. Een minderheidscollege leeft van krediet, en krediet is het enige dat in Den Haag sneller opraakt dan geduld. Elk dossier wordt een onderhandeling, elke begroting een gijzeling, elke tegenslag een aanleiding om de steun in te trekken. De grootste bedreiging is niet dat dit kabinet valt, maar dat het blijft zitten en niets meer voor elkaar krijgt — terwijl de gasprijs boven de honderd euro staat en de winter nog moet beginnen.