Een brief die je niet hoeft te openen

Er komt een brief in zestigduizend mailboxen. Hij is vriendelijk van toon, noemt geen deadline die dwingend klinkt en laat vooral zien dat de keuze bij de lezer ligt. Wie wil blijven, blijft; wie wil gaan, gaat met een vergoeding. Zo wordt een ingreep in het leven van tienduizenden mensen gepresenteerd als een service, en dat is precies waarom de formulering zo interessant is.

De cijfers zijn niet dramatisch en dat maakt ze juist ontnuchterend. Microsoft had eind juni 223.000 werknemers; een kwart krijgt nu het aanbod. Volgens Bloomberg verwacht het bedrijf dat veel minder mensen ingaan op de regeling dan de dertig procent die eerder dit jaar een vervroegde pensioenregeling accepteerde. Met andere woorden: het bedrijf rekent op een beperkte uittocht en heeft vooral een instrument in handen om die te sturen.

Waarom nu? Omdat de rekensom is veranderd. Jarenlang was de grootste kostenpost van een softwarebedrijf de mensen die de software maakten. Nu concurreren bedrijven om datacenters, chips en stroom, en wordt er volop geïnvesteerd in systemen die stukken werk overnemen. De aandelenkoers van Microsoft staat op een recordhoogte, de kwartaalcijfers komen woensdag. Er is geen crisis die dit besluit verklaart, alleen een strategie die steeds sneller wordt uitgevoerd.

Voor de werknemers is het een ander verhaal. Vrijwillig betekent in de praktijk: kiezen tussen een vergoeding nu en onzekerheid later. Wie jong is en goed op de markt ligt, kan vertrekken; wie ouder is, blijft zitten en hoopt dat de volgende ronde aan hem voorbijgaat. Op die manier verdeelt een vertrekregeling de risico's niet, ze legt ze neer bij de mensen die het minst kunnen dragen — en dat is een keuze, geen natuurverschijnsel.

De politiek zal er niet snel iets van vinden, want er valt geen fabriek te sluiten en geen regio te redden. Toch is dit het arbeidsmarktbeleid van de komende jaren: niet massa-ontslag, maar een gestage uittocht met een vriendelijke naam. Wie daar iets tegenover wil zetten, moet beginnen bij het enige dat helpt — opleiden, en wel voor de banen die blijven. De rest is communicatie, en communicatie is nu juist het onderdeel waar dit bedrijf het beste in is.