De rekening van de polder

Er zijn debatten die gaandeweg hun onderwerp verliezen. Dinsdagavond in de Tweede Kamer ging het over box 3, over een novelle, over 17,6 miljard die de schatkist tot 2040 zou kosten. Maar wie de avond volgde, zag iets anders: een kabinet dat geen meerderheid heeft en een Kamer die daarvan de prijs bepaalt. Het Belastingplan 2027 is geen technisch wetsvoorstel meer, het is de rekening die D66, VVD en CDA betalen voor het feit dat ze samen geen meerderheid hebben. En die rekening wordt niet in Den Haag betaald, maar door iedereen die in januari een aanslag krijgt.

De cijfers zijn bekend en ze zijn ongemakkelijk. Zonder nieuw plan voor box 3 zouden er acute gaten zijn ontstaan, zei minister Heinen, tot wel 26 miljard, omdat de Eerste Kamer het oude voorstel zou wegstemmen. Zijn alternatief kost op zijn beurt 17,6 miljard tot 2040, en het Centraal Planbureau kan de laatste aanpassingen niet voor 12 november doorrekenen. Wie dit leest, begrijpt waarom de Raad van State adviseerde om vooral langzamer te doen. Het antwoord van het kabinet was: een jaar later, 2029 in plaats van 2028.

De politiek heeft daar een eigen werkelijkheid bovenop gebouwd. Voor de stemming van donderdag leunt het kabinet op de ChristenUnie, 50Plus en de Groep-Markuszower. Aan de linkerkant onderhandelen Pro en Volt over 1,5 miljard: minder belasting op werk, meer op vermogen. Aan de rechterkant vragen JA21, BBB en SGP om concessies op stikstof, asiel en medische ethiek. Tussen die twee deuren moet woensdag om 14.00 uur een akkoord liggen, anders is er donderdag niets te verdelen.

Dat is het patroon van deze kabinetsperiode in één week samengeperst. Een motie van wantrouwen van een afgesplitst Kamerlid haalde het niet, een e-mailprocedure schrapte een debat, en de VVD sloot niet uit dat D66 en CDA met links meestemmen terwijl zij achterblijft. Niemand liegt hier, en juist daarom is het zo vermoeiend: iedereen zoekt een meerderheid, niemand draagt de verantwoordelijkheid voor het geheel. De kiezer heeft een versnipperd parlement gewild; dit is hoe dat eruitziet als er een rekening moet worden betaald.

Toch is er niets mis met polderen, zolang het leidt tot iets wat werkt. De vraag is of dat deze week lukt. Wordt het plan niet voor 1 januari aangenomen, dan kunnen Belastingdienst en banken de nieuwe regels niet invoeren, en dan betaalt de burger de prijs voor het uitstel dat de politiek zichzelf gunt. Daarna wacht de Eerste Kamer, waar de coalitie voor kerst opnieuw moet bedelen. Een land dat zijn belastingstelsel bij meerderheid van geval tot geval repareert, houdt geen stelsel over maar een reeks noodverbanden. Dat is geen drama, het is een keuze — en het is tijd dat iemand die keuze hardop verdedigt in plaats van haar elke drie maanden opnieuw te verstoppen in een novelle.