De lijn die bij het Vondelpark ophoudt

Het is een ritueel geworden, en wie het zo noemt bedoelt dat niet per se oneerbiedig. Om één uur staat het Museumplein vol, in rood, met vlaggen en spandoeken. Dan gaat de stoet om het Vondelpark heen, over de Overtoom en de Amstelveenseweg, en keert terug waar zij begon. Vier edities, twee keer in Amsterdam. De vormen zijn inmiddels vast, de route ook. Dat is geen verwijt aan de organisatie, die elk jaar opnieuw probeert de mars te laten werken; het is wat een terugkerende demonstratie overkomt.

De getallen zijn dat minder. Bij de vorige Amsterdamse editie sprak de organisatie van ongeveer 250.000 deelnemers, nu van ruim 200.000. Dat is geen instorting, maar het is ook geen groei. Wie een beweging wil afmeten aan haar aanhang, moet constateren dat de vierde keer niet groter was dan de derde. En dat terwijl er in de tussenliggende maanden weinig reden was om tevreden te zijn. Dat cijfer zegt niet alles: niet elke editie kent dezelfde opkomst, en demonstraties hebben hun eigen conjunctuur. Maar het is wel het enige harde getal dat de organisatie zelf noemt.

De deelnemer die de NOS aan het woord liet, formuleerde het preciezer dan welke analyse ook. „Het maakt waarschijnlijk weinig uit, maar het is het enige wat je kunt doen.” Daar zit de kern: de mars is niet in de eerste plaats een instrument om een besluit te kantelen, maar een manier om te blijven tellen. Wie niet meeloopt, bestaat in dit debat niet. Wie dat citaat als defaitisme leest, hoort het verkeerd. Er zit een werkzaamheid in die niet in een eindresultaat te meten is: de deelnemer is er, telt mee, en weet dat van zichzelf.

Dat maakt de vraag wat zo'n middag oplevert ook zo lastig. Een kabinet verandert niet van koers omdat er mensen op het Museumplein staan; het verandert van koers als er coalitierekenwerk op tafel ligt, als een Kamermeerderheid kantelt, als een minister geen antwoord meer heeft. Demonstraties beïnvloeden die mechanismen hooguit indirect, via partijen die zich aangesproken voelen. En toch is er in vier edities iets verschoven: de mars is een terugkerend moment geworden waarop de politiek zich moet verhouden, ook als zij weigert te bewegen.

Toch is het te makkelijk om er smalend over te doen. De mars legde zondag ook iets anders bloot: de staat van de openbare ruimte. Vier aanhoudingen, een wapenstok op de Overtoom, een man op een bushokje. Het is klein geweld, maar het herinnert eraan dat een menigte van deze omvang een beroep doet op de politie, de NS, de gemeente en de organisatie zelf. Ook dat is een prijs, en iemand betaalt hem. Die prijs is niet hetzelfde als het nut, en wie hem wegwuift, doet de organisatie geen plezier.