Het valse alarm is het wapen

Een toestel dat om 16.40 uur van Schiphol vertrekt, om 19.30 uur een bommelding krijgt, in Boekarest wordt onderzocht, wordt vrijgegeven, en dan bij het taxiën alsnog uitvalt door een technisch mankement. De passagiers slapen in een hotel. Er is niets gevonden, niets ontploft: één bericht was genoeg om een reis van twaalf uur stil te leggen. Zo werkt de dreiging van deze weken. Niet met explosieven, maar met de kosten van de twijfel.

De logica is even simpel als meedogenloos. Elke melding moet serieus worden genomen, dus elke melding betekent een onderzoek, een omleiding, een terminal die dichtgaat, bemanning die haar uren overschrijdt, passagiers die hun aansluiting missen. In Warschau ging een luchthaven dicht. In Frankrijk week een toestel uit naar een luchtmachtbasis. De melder betaalt niets; de sector betaalt alles. Wie kwaad wil, hoeft de samenleving niet te raken — hij hoeft alleen haar procedures tegen haar te keren.

De vraag wie erachter zit, is daarbij het lastigste deel. De luchthavens van Rome schreven twee meldingen toe aan een extreemrechtse Russische onlinegroep, Fighters of the Male State, bekend van vrouwenhaat, racisme en homofobie. Over de meldingen van maandag en dinsdag tasten de autoriteiten nog in het duister. De NCTV noemt het aantal opvallend en weet niet waar het vandaan komt; Eurocommissaris Tzitzikostas vindt het te vroeg om verbanden te leggen. Air France-KLM-topman Benjamin Smith zei bij de kwartaalcijfers zoiets nooit eerder te hebben gezien, vooral niet zo gecoördineerd. Toeschrijven is traag, ontwrichten is onmiddellijk.

Dat gebrek aan daders is geen detail, het is het hele punt. Een dreiging die je niet kunt toeschrijven, kun je ook niet beantwoorden met een vergelding. Je kunt alleen je weerbaarheid vergroten: snellere screening, betere uitwisseling van passagiersgegevens, één Europese aanpak in plaats van zevenentwintig nationale reflexen. En vooral: niet elke keer publiekelijk in de hoogste versnelling schieten, want de zichtbare chaos is de beloning waar de melder op hoopt. De verleiding om mee te spelen is groot, zeker in een week waarin de luchtvaart toch al slecht nieuws heeft.

Er zit ook een les in voor de reiziger, en die is ongemakkelijk. Na tientallen valse meldingen went het idee dat er niets aan de hand is. Precies die gewenning is wat een aanvaller nodig heeft voor de ene keer dat het menens is. De oplossing is niet minder beveiliging maar meer precisie: niet elke melding hoeft een nationale gebeurtenis te zijn, maar geen enkele mag worden afgedaan als ruis. Dat onderscheid maken is duur, saai en onzichtbaar werk. Het is ook het enige werk dat echt beschermt.