De dreiging is het wapen

Het begon donderdagochtend met een toestel van Aer Lingus boven Frankrijk. Een uur later stond er een vliegtuig van LOT op Brussels Airport, kregen vier toestellen in Praag een melding en escorteerden Bulgaarse en Italiaanse gevechtsvliegtuigen passagiersvliegtuigen naar hun bestemming. In geen van die toestellen werd een explosief gevonden. Het Financieele Dagblad telde achttien Europese vluchten met een valse melding; deze week waren het er meer dan twintig, na zeven op dinsdag en eerdere meldingen op maandag.

Dat patroon is het verhaal. Een bom aan boord krijgen vraagt materiaal, kennis, een moment waarop niemand kijkt en iemand die bereid is te sterven. Een e-mail vraagt een adres en een understatement. De luchthavens van Rome zeggen dat de dreiging voor twee vluchten naar Rome bij een extreemrechtse Russische onlinegroep vandaan kwam, met als onderwerp 'dreigmelding' en de belofte dat de hemel rood zou worden gekleurd met explosies. Als dat klopt, is de aanslag niet de bom maar de brief.

De rekening wordt betaald door iedereen die die dag toevallig onderweg was. Elke melding betekent een omleiding, twee straaljagers, een bomploeg, een terminal die dicht moet, honderden mensen die hun aansluiting missen en crew die te lang aan boord heeft gezeten om nog te mogen vliegen. De Tsjechische politie noemde het risico 'laag', maar vier toestellen gingen wel door de controle. Dat is geen zwakte maar vakmanschap: je kunt een melding niet negeren, ook niet als je hem niet gelooft.

Daar zit de wurggreep. De minister van Transport noemt het 'een reeks kwaadaardige hoax-dreigingen', de Eurocommissaris zegt dat elke dreiging tegen burgers onaanvaardbaar is, en de luchtvaartdeskundige zegt dat veel meldingen de media niet eens halen omdat publiciteit navolging uitlokt. Drie uitspraken die alle drie waar zijn en samen een probleem beschrijven: wie de publiciteit wil, krijgt die; wie hem wil beperken, moet zwijgen over de kosten die hij maakt.

Er is geen slimme technische oplossing. Wat helpt is saai: herleidbaarheid van de afzender, Europese samenwerking bij vervolging, en een systeem dat een valse melding als een strafbaar feit behandelt en niet als een incident. Wat niet helpt is doen alsof dit bij het leven hoort. De prijs van achttien loze meldingen is niet achttien keer niets; het is de gewoonte dat het vliegverkeer van een continent stilstaat zodra iemand een e-mail stuurt.