Regeren zonder meerderheid is geen strategie

Wie maandag de gangen van Financiën volgde, zag een kabinet dat een hele dag vergaderde over zijn eigen fundament. Aan het eind van de middag was er een akkoord, maar dat akkoord is gesloten tussen D66, VVD en CDA — drie partijen die samen geen meerderheid hebben. Wat dinsdag naar de Kamer gaat, is dus een voorstel dat de goedkeuring van anderen nodig heeft. Dat is geen detail in de staatsinrichting, dat is de kern van het probleem.

Het minderheidskabinet is een experiment dat sinds de zomer wordt uitgevoerd in de veronderstelling dat er altijd wel een partner te vinden is. Met PRO en Volt lukte het niet, met JA21, SGP en BBB ook niet: de eerste groep wilde beleggers zwaarder belasten, de tweede wilde van de opvangplicht voor gemeenten af. Beide keren werd het gesprek afgebroken. Nu probeert de coalitie het niet meer vooraf, maar stuurt ze het plan weg en wacht op woensdag.

Dat is riskant, en niet alleen voor het kabinet. Het belastingplan is de fundering onder de begroting: tarieven, heffingskortingen, toeslagen. Als het woensdag wordt weggestemd, merken burgers dat op hun loonstrook en de schatkist op zijn balans. In de Eerste Kamer is er nog geen zicht op een meerderheid; daar heeft het kabinet óf PRO óf BBB nodig. Een minderheidskabinet kan één keer zonder meerderheid regeren, maar niet een heel begrotingsjaar lang.

Box 3 maakt het er niet beter op. De Raad van State was maandag vernietigend over de haast waarmee een vermogenswinstbelasting moet worden ingevoerd. Er zijn ruim 250 extra ambtenaren nodig bij de Belastingdienst, de banken kunnen de gegevens niet leveren, en het advies luidt: niet voor 2030. Het kabinet wil één jaar uitstel en niet meer. Daarmee wordt een uitvoeringsprobleem behandeld als een onderhandelingsstandpunt — precies de fout die dit dossier al jaren duur maakt.

Woensdagavond moet blijken of het geduld van de Kamer groter is dan de haast van het kabinet. De hoop is dat partijen in het debat zelf met wijzigingen komen die de regeringspartijen dan omarmen, zodat niemand de verantwoordelijkheid alleen draagt. Zo werkt een parlement soms. Maar regeren is kiezen, en dit is wachten. Als het plan sneuvelt, is dat niet de schuld van de oppositie; het is het gevolg van een kabinet dat zijn eigen meerderheid niet wilde organiseren.