De prijs van neutraal blijven

Het bericht kwam om elf uur 's ochtends, een paar uur voor het rentebesluit. Christine Lagarde had haar vertrek al gemeld bij de raad van bestuur en bij António Costa, voorzitter van de Europese Raad. Op 7 februari 2027 houdt ze op, bijna negen maanden voor het einde van haar termijn. In Frankfurt wordt zoiets niet toevallig op deze dag naar buiten gebracht: het nieuws over de persoon moest naast het nieuws over de rente staan.

„Dat is de prijs die we betalen om onafhankelijk te zijn,” zei ze over de neutraliteit die haar ambt eist. Die zin is niet onwaar. Een centrale bank ontleent gezag aan het feit dat ze geen verlengde arm van een regering is; wie zich over verkiezingen uitspreekt, verliest het voordeel van de twijfel bij de volgende renteverhoging. Maar er zit een verschil tussen geen orders aannemen en geen mening hebben. Dat verschil is de afgelopen jaren dichtgesmeerd.

De timing is even veelzeggend. Ze vertrekt ruim voor de Franse presidentsverkiezingen van april 2027, waarin de peilingen wijzen op winst voor het kamp van Le Pen. Wie de ECB wil herbenoemen, doet dat liever voordat het politieke landschap in Parijs op zijn kop staat. Klaas Knot en Pablo Hernández de Cos worden genoemd; Isabel Schnabel vertrekt in januari naar het IMF. De opvolging is politiek, ook al noemt niemand het zo.

En dat is precies wat Lagarde aankaart. Instituties hebben het zwijgen tot deugd verheven: centrale bankiers praten over prijzen, rechters over wetsartikelen, ambtenaren over uitvoerbaarheid. Dat werkt zolang de vragen technisch zijn. Zodra de vraag wordt of de waarheid nog wordt geloofd, of een uitslag nog wordt erkend, is neutraliteit geen bescherming meer maar een alibi. „De waarheid wordt vervalst,” zei ze. Ze zei het als verklaring, maar het is een beschrijving.

Wat ze achterlaat, is geen rustig bureau: rente 2,5 procent, gas boven de 100 euro, inflatie niet verslagen. Haar opvolger erft een bank die moet uitleggen waarom ze stilzit terwijl de energierekening oploopt. Lagarde ruilt dat in voor een stem zonder ambt. De vraag is niet of een centralebankpresident mag spreken. De vraag is of ze het had moeten doen toen het nog iets uitmaakte.