De omweg naar een meerderheid

Er is iets verschoven in Den Haag, en het gebeurde niet met een motie of een val. Twee coalitiepartijen sloten woensdag een akkoord met twee oppositiepartijen over de kern van het regeringsbeleid, zonder de derde coalitiepartner. D66 en CDA noemen het een compromis; de VVD noemde het vooralsnog niets, want zij zweeg de hele middag. In die stilte zit de vraag van deze kabinetsperiode: regeert dit kabinet nog, of regeert de Kamer? Wie de afspraken van de afgelopen weken leest, ziet dat beide waar zijn.

Formeel is er niets misgegaan. De drie fracties spraken vorige week af dat zij in het uiterste geval verschillend mogen stemmen, zolang zij elkaar niet verrassen en het coalitieakkoord niet schenden. Dat is een praktische afspraak in een land waar meerderheden niet meer vanzelfsprekend zijn. Zij maakt het mogelijk om te regeren zonder dat elke inhoudelijke nederlaag meteen een kabinetscrisis wordt. De oppositie is daarmee geen tegenstander meer, maar een leverancier van zetels.

Maar de prijs wordt betaald in helderheid. Wie het debat van donderdag volgt, ziet een premier die aan de Kamer moet uitleggen wat zijn eigen partij heeft gedaan, een VVD die moet uitleggen waarom zij een plan wel of niet steunt, en vier oppositiepartijen die meebeslissen over de begroting van een kabinet dat zij niet dragen. Iedereen wint iets, niemand draagt de verantwoordelijkheid. Voor de kiezer is dat lastig te volgen: bij elke stemming verschuift het antwoord op de vraag wie hier nu eigenlijk regeert.

De cijfers laten zien hoe smal die winst is. Zonder de VVD is er steun voor 65 zetels in de Tweede Kamer en 29 in de Eerste; beide keren te weinig. De deal kan dus alleen standhouden als minstens vier van de vijf kleine partijen meedoen, en dan nog blijft de Eerste Kamer een apart probleem. Een akkoord dat de ene impasse oplost, kan de volgende al hebben ingebouwd. Wie deze week wint, kan volgende maand de rekening gepresenteerd krijgen.

Toch is dit geen exercitie om zuur over te doen. In een versnipperd parlement is de wisselende meerderheid de normale toestand geworden, en de afspraak van vorige week is daar een redelijk antwoord op. Wat ontbreekt, is de uitleg aan de kiezer: welke partij is hier nu verantwoordelijk voor de belasting die hij betaalt? Zolang die vraag onbeantwoord blijft, wint de omweg het van de weg. En dan is het niet de vraag of er een crisis komt, maar wanneer iemand hem uitlokt.