Het hek dat er altijd was

Elf uur, een gewone zaterdagochtend in een safaripark in Hilvarenbeek. Een verzorgster loopt haar ronde bij de roofdieren, zoals ze dat al acht jaar doet, bij een dier dat ze al jaren kent. De panters zaten binnen omdat het stormde. Even later hoort een collega in het verblijf ernaast een hulproep over de portofoon. In die paar minuten zit precies wat een dierentuin met hekken, protocollen en routines probeert uit te sluiten — en wat zich desondanks voordoet.

Het werk is zo ingericht dat verzorgers nooit in dezelfde ruimte zijn als roofdieren. Dat is geen formaliteit maar de kern van het vak: de scheiding tussen mens en dier is wat het werk mogelijk maakt. Volgens het park ging daar iets mis, en niemand weet nog wat. In het verblijf hangen geen camera's. Er was geen tweede collega binnen. Wat overblijft is een lege plek in de administratie waar de gebeurtenis zou moeten staan.

De Arbeidsinspectie onderzoekt of het protocol is gevolgd. Dat is een logische vraag, maar ook een beperkte. Een protocol werkt zolang iemand het uitvoert, en de duizendste keer dat je een handeling verricht is anders dan de eerste. Ervaring beschermt — 25 jaar, waarvan acht bij de roofdieren — maar ze maakt ook achteloos. Wie het gevaar kent, gaat er anders mee om dan wie het vreest. Veiligheid is daarmee minder een kwestie van regels dan van blijven opletten.

Opvallend is de reactie van het park op het dier. De panter wordt niet afgemaakt. „Die heeft gewoon in zijn verblijf gezeten en gedaan wat-ie deed”, zei hoofd dierenverzorging Martin van Hees. Dat is meer dan een praktische beslissing; het is een moreel uitgangspunt. Wij bouwen de verblijven, wij bepalen de risico's, wij zetten mensen en roofdieren bij elkaar in de buurt. De gevolgen daarvan kun je niet op het dier afwentelen, hoe graag we ook een schuldige zouden aanwijzen.

Wat moet er dan gebeuren? Geen pleidooi om met roofdieren te stoppen: dat werk bestaat omdat het publiek het wil zien, en het kan veilig gebeuren. Wel een pleidooi voor transparantie. Camera's in verblijven, een tweede persoon bij risicohandelingen, en een onderzoeksrapport dat openbaar wordt — niet om een schuldige te vinden, maar om de routine opnieuw te ontwerpen. Een dierentuin is geen gevaarlijke plek. Tot het er een is, en dan is het te laat om nog iets te leren.