Wat bewaar je van een misdaad?

Er zijn weinig gebouwen waar geschiedenis en toerisme zo ongemakkelijk samenvallen als in het Kehlsteinhaus. Het werd in 1938 opgeleverd als ontvangstruimte voor Hitlers gasten, met een bergweg van 6,5 kilometer, vijf tunnels en een lift van 124 meter: een prestatie van civiele techniek in dienst van een misdadig regime. Sinds 1952 zat er een restaurant in. Bezoekers komen voor het uitzicht op de Alpen en op Salzburg, en krijgen onderweg een tentoonstelling over wat het gebouw was.

Dat is de Duitse methode: niet verbergen, niet verheerlijken, maar uitleggen. Het is een keuze die jaren is bekritiseerd, door historici die vonden dat een bergrestaurant de plek te gezellig maakt en door hen die restauratie van nazi-architectuur principieel afwijzen. Toch is het alternatief meestal slechter: een ruïne die verloedert, een leeg terrein waar alleen geruchten groeien, of een plek die juist voor wie het wél wil verheerlijken aantrekkelijk wordt omdat niemand er iets uitlegt.

De brand van vrijdag verandert de vraag. Volgens Het Parool is de historische plek mogelijk niet meer te redden; het vuur was bij aankomst van de brandweer al te ver gevorderd. Daarmee komt er een einde aan een compromis dat decennialang werkte omdat er iets te restaureren viel. Wat overblijft is puin, en puin is geen tentoonstelling. De deelstaat Beieren zal moeten beslissen of het gebouw terugkomt of dat de plek als monument van de ondergang blijft liggen.

Er zit een principe onder. Een samenleving bewaart gebouwen omdat ze iets vertellen wat documenten niet kunnen: hoe macht werd vormgegeven, hoe architectuur werd ingezet om te imponeren. Dat geldt voor een kathedraal, en dus ook voor dit theehuis. Wie het laat verdwijnen, verwijdert niet de misdaad maar de stenen die ervan getuigen. Tegelijk bestaat er geen plicht om van elk overblijfsel een attractie te maken, met parkeerplaats, kaartjes en een restaurant met uitzicht.

De brandstichting, als dat de oorzaak blijft, maakt het dilemma scherper. Iemand heeft besloten dat dit gebouw moest verdwijnen. De vraag is of de samenleving dat besluit overneemt. Het minst slechte antwoord lijkt hetzelfde als voor vrijdag: bewaren wat er nog is, uitleggen wat het was, en de toegang niet verwarren met eerbetoon. Alleen is er nu veel minder om te bewaren, en veel meer om uit te leggen.